Ύστερα από πολλά χρόνια κινηματογραφικής πρακτικής, το ζήτημα του κινηματογραφικού ρεαλισμού φαίνεται να παραμένει αμφίσημο και έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης ήδη από τις απαρχές του κινηματογράφου. Όπως επιχειρεί να δείξει το Ειδικό διπλό Τεύχος του διεθνούς περιοδικού New Cinemas: Journal of Contemporary Film με τίτλο: «Νέες Προοπτικές στον Κινηματογράφο και τον Ρεαλισμό», το ερώτημα του ρεαλισμού στον κινηματογράφο —ως τρόπου κατανόησης του κόσμου, ως αναπαράστασης και επιβολής, καθώς και ως τρόπου πρόσληψης και κατανάλωσης στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης (AI) και της κυριαρχίας του ψηφιακού— παραμένει καίριο. Όπως και η φωτογραφία, ο κινηματογράφος θεωρείται ικανός να αποτυπώνει μια πολύ ισχυρή αίσθηση του «πραγματικού», δηλαδή μια ρεαλιστική απεικόνιση της πραγματικότητας. Ωστόσο, οι ταινίες, και η τέχνη γενικότερα, αναδημιουργούν τον κόσμο, πράγμα που σημαίνει ότι κάθε «ρεαλιστική» αναπαράσταση θα παραμένει πάντοτε μια ερμηνεία. Κατά συνέπεια, υπάρχουν πολλές μορφές ρεαλισμού και, επομένως, πολλές μορφές «ρεαλιστικών» αναπαραστάσεων. Αν συμφωνήσουμε ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική μέθοδος ή πρότυπο για τις κινηματογραφικές εντυπώσεις της πραγματικότητας, τότε κάθε «ρεαλιστική» απεικόνιση παραμένει ένα σύνολο αισθητικών συμβάσεων που παραπέμπουν σε διαφορετικές σχολές, κινήματα και είδη.
Σε συμφωνία με τα παραπάνω, αλλά και επεκτείνοντάς τα, η κεντρική υπόθεση αυτού του διπλού Ειδικού Τεύχους είναι ότι η αντίληψη πως ο ρεαλισμός αναπαριστά τον κόσμο «όπως ακριβώς είναι» παραμένει εσφαλμένη, αφού οι ποικίλες κινηματογραφικές συμβάσεις του ρεαλισμού συνιστούν από μόνες τους ένα ερμηνευτικό, διαμεσολαβημένο πλαίσιο της πραγματικότητας, δεδομένου ότι οι ταινίες είναι προϊόντα —αισθητικά και οικονομικά, καθώς και πολιτικά και ιδεολογικά— του κόσμου. Κατά συνέπεια, ο ρεαλισμός στον κινηματογράφο εξετάζεται σε πεδία όπως: ο μαγικός ρεαλισμός ως κοσμοπολίτικο μεθοριακό πεδίο· οι λατινοαμερικανικές ταινίες και ο καπιταλιστικός ρεαλισμός· το mestizaje και η «ακάθαρτη» αισθητική του ως σύγχρονος κινηματογραφικός ρεαλισμός· η επιπλοκή του δίπολου ρεαλισμού/φαντασίας στα ντοκιμαντέρ· το σημείο της απορίας και η διατάραξη του κινηματογραφικού ρεαλισμού στο σύμπαν του Twin Peaks· η κινηματογράφηση και η αντιμετώπιση του μη κινηματογραφήσιμου· ο κοινωνικός ρεαλισμός ως αντινομία του κινηματογραφικού ρεαλισμού· οι παρεμβάσεις του κινηματογραφικού και κειμενικού ρεαλισμού στη δημόσια σφαίρα της μνήμης και της λήθης· ο ρεαλισμός και τα πολυμεσικά υβριδικά κείμενα· καθώς και ο μετασχηματιστικός ρόλος της τεχνητής νοημοσύνης στον σύγχρονο κινηματογράφο.
Τα δύο τεύχη του περιοδικού, έχουν επιμεληθεί ο Καθηγητής του ΕΜΠΟ Χρήστος Δερμεντζόπουλος και η Επίκουρη Καθηγήτρια στο Salford University, U.K.
Εδώ τα δύο τεύχη:
Dermentzopoulos, C., & Kosmidou, E. R. (2024). Introduction: New perspectives in film and realism part 1. New Cinemas: Journal of Contemporary Film, 22(1), 3–11.
Dermentzopoulos, C., & Kosmidou, E. R. (2025). Introduction: New perspectives in film and realism part 2. New Cinemas: Journal of Contemporary Film, 23(1), 3–11.
